Author: lensherra

Núna þegar vetrarstarf leikfélaganna er að hefjast er ekki úr vegi að íhuga hvernig hægt er að eyðileggja ánægju leikhúsgesta með einföldum aðferðum. Sömu ráðleggingar er vitaskuld hægt að nota til að auka þessa sömu áhyggjur með því að varast eftirtalin víti, ef menn eru þannig stemmdir.   Leikskrár án upplýsinga um persónur og leikendur Stundum svíður fólkinu sem gerir leikskrána svo að taka ekki þátt í sköpuninni á sviðinu að það hefur látið eftir sér að gera leikskrána að listaverki útaf fyrir sig. Sem er allt í lagi, svo fremi sem lágmarksupplýsingar komi fram líka. Sérlega mikilvægt fyrir gagnrýnendur svo þeir fái hrós undir fullu nafni sem eiga það inni. Og svo hinir það sem þeir eiga skilið.   Fólk sem klappar í hvert skipti sem leikarar fara út af sviðinu Hvað á þetta eiginlega að þýða? Þessi forni siður lifir góðu lífi, bestu þó sumstaðar á landsbyggðinni og er hreint óþolandi! Sérstaklega pirrandi þegar klappið hefur ekkert að gera með frammistöðuna, en er einfaldlega skylda, eins og að klappa sólóistum á jasstónleikum lof í lófa. Sem er reyndar óþolandi líka.   Ljósmyndun á meðan á sýningu stendur Þarf að segja meira? Feitir kallar með langar linsur að troðast fram fyrir áhorfendur. Stemmningslýsing eyðilögð með leifturljósum. Einbeiting leikara og áhorfenda út um þúfur. Mig grunar að sum leikfélög láti þennan ósóma óátalinn, jafnvel að einstaka ljósmyndarar séu á...

Í haust birti ég lítinn lista yfir viðburði sem ég hlakkaði til á leikárinu sem í hönd fór. Nú er langt liðið á fyrri helming þess og rétt að fara stuttlega yfir þau tilhlökkunarefnanna sem hægt er að segja eitthvað um hvort ræst hafi. Þeir sem vilja rifja upp listann smelli hér. Þögnin í Leikfélagi Íslands Það var af einberum stráksskap sem ég setti klausuna um Leikfélag Íslands inn. Daginn eftir að listinn birtist bárust fregnir af bágri fjárhagsstöðu félagsins, svo ekki kom þögnin til af góðu. Vonandi rætist úr hjá þeim fljótlega og vonandi tekst þeim að halda sér “Commercial” og reka sitt leikhús tiltölulega styrkfrítt, þó eitthvað verði að sníða stakkinn þrengra en í góðæðinu miðju. Í markaðsmennskunni felst sérstaða þeirra og eins og við frændur þeirra í Hugleik vitum þá er sérstaða dýrmætasta eign hvers leikhúss. Túskildingsóperan Sló algerlega í gegn hjá Nemó og Viðari, enda frábær skemmtun og snilldartaktar margir, bæði hjá leikhópnum og í makalausri raddskrá Weills. Um leikverkið er aðra sögu að segja, mikið ógurlega leiðist mér leikskáldið Brecht (og fröken Hauptmann þá líka). En samt, hann virðist efla leikhúsfólk til afreka sem bæta upp leiðindin í leiktextanum. Þetta sást í Smáborgarabrúðkaupi Viðars og Leikfélags Selfoss, ekki síður í Kákasuskrítarhring Þjóðleikhússins og ekki síst í brjálaðri og koluppseldri sýningu Nemendaleikhússins núna. Töfraflautan Í tilhlökkunarpistlinum lýsti ég Töfraflautunni sem dramatúrgískri martröð. Af sýningunni að...

Í tilefni af fyrirhugaðri einþáttungahátíð gróf ég lítillega í heilabörkinn og rifjaði upp nokkra einþáttunga sem teljast mega athygliverðir. Ég held mig við topptíuformið, en auðvitað slæðast fleiri titlar með í forbífartinni. Drottins dýrðar koppalogn eftir Jónas Árnason. Brilljant þáttur, kannski besta verk Jónasar, en útheimtir helling af köllum. Táp og fjör eftir sama kall er líka gott. Skemmtiferð á vígvöllinn eftir Arrabal. Hlægilegt og grimmt lítið leikrit, eins og títt er um verk þessa spænska absúrdista. Svo má líka kíkja á Bæn, eftir sama höfund. Löng jólaveisla eftir Thornton Wilder. Frumleg grunnhugmynd, frábær útfærsla: bráðskemmtilegt verk. Ekki endilega jólaleikrit þrátt fyrir nafnið. Hlæðu, Magdalena, Hlæðu eftir Jökul Jakobsson. Jökull skrifaði fullt af flottum einþáttungum og þessi er nefndur sem gott dæmi. Stutt, fyndið, og all-óhugnanlegt verk fyrir tvær leikkonur. Björninn eftir Anton Tsjekhov. Alger snilld eins og við var að búast úr skurðstofu dr. Tsjekhovs. Bónorðið er líka gott, og einleikurinn ótrúlegi Um skaðsemi Tóbaksins. Á rúmsjó eftir Slawomir Mrozek. Þrír menn á bát verða að táknmynd fyrir mannfélagið allt, valdabaráttu, flokkadrætti og ofbeldi, dulið og nakið. Leggur einhver í þetta stykki eftir ógleymanlega sýningu Lettanna á Akureyri í fyrra? Beðið eftir Lúdó eftir Hjörleif Hjartarson. Skifað í innblæstri frá höfundasmiðju í Leiklistarskóla Bandalagsins í Svarfaðardal og gott eftir því. Örstutt en þeim mun dýpra og bíður upp á endalausa túlkunarmöguleika. Vögguþula eftir Samuel Beckett. Stórmeistari smáverkanna verður...

Nú eru allir líklega búnir að fá nóg af mærð um öll snilldarverkin á jólabókamarkaðnum. Í tilefni af því setti ég saman lista af tíu skemmtilegum bókum sem tengjast leiklist á einn eða annan hátt. Þetta er ekki listinn yfir tíu ómissandi bækur sem allir verða að hafa í fórum sínum. Hann kemur síðar. Hér eru fyrst og fremst á ferð skemmtilegar bækur sem koma að leikhúsinu úr ýmsum áttum, stundum næsta óvæntum. Tempest-toast Leikfélagið í Salterton hyggst setja upp Ofviðrið eftir Shakespeare og hinn rúðustrikaði gjaldkeri félagsins ákveður að nú sé komið að því að hann fái að spreyta sig á fjölunum. Afleiðingar þess eru einungis einn þráðurinn í þessari makalausu sögu eftir kanadíska sagnameistarann Robertson Davies. Íslenskir áhugaleikhúsmenn sem vilja kynnast bræðrum og systrum í Könödu ættu að lesa þessa bók. Acting up Þegar breska leikskáldið David Hare (Vilji Emmu, Bláa herbergið og Ofanljós) þreytti frumraun sína sem leikari í einleik sínum, Via Dolorosa, hélt hann góðu heilli dagbók yfir þessa nýstárlegu reynslu. Útkoman er aldeilis frábær greining á glímu leikarans, skrifuð af manni með innsæi sprottið af áratuga reynslu af leikhúsinu, en samt í sporum byrjandans. Shooting the actor Simon Callow kannast fólk líklega helst við  í hlutverki glaðbeitta hommans sem deyr í Fjögur brúðkaup og jarðarför. Þessi stólpaleikari er líka snjall rithöfundur og þessi bók segir frá stormasamri samvinnu hans við júgóslavneska kvikmyndagerðarmanninn Dusan Makavejev...

… söng Megas um árið. Það er hinsvegar ekkert settlegt við Hamlet-uppfærslu Konunglega leikhússins í Kaupmannahöfn, sem nýlega var aflýst eftir að þrír leikarar sögðu sig frá verkinu. Ástæðan var sú ákvörðun leikstjórans Stefan Bachmann (sjá mynd) að skipa konu með Downs-heilkenni í hlutverk Ófelíu.  Þótti leikurunum þremur sem andlegri heilsu konunnar stafaði hætta af vinnubrögðum leikstjórans og vildu ekki vera aðilar að því. Eða svo segja þau, en Danmörk logar af deilum, og heilindi allra hlutaðeigandi eru dregin í efa. Svo sannarlega snúið mál sem snertir réttindi þroskaheftra, listrænt frelsi leikstjóra (og leikara), stjórnkænsku leikhússtjórans, muninn á dönsku og þýðversku leikhúsi (leikstjórinn er svissneskur) og gildi tilrauna í leiklist og hvar siðferðis- og velsæmismörk þeirra tilrauna liggja. Meðal þeirra sem lagt hafa orð í belg er Lars Von Trier, sem ekki er vanur að blanda sér í menningarumræðuna. Hann talar enga tæpitungu heldur vill láta reka leikarana sem gengu út. Sjálfur hefur hann náttúrulega notað Downs-fólk eftirminnilega í sjónvarpsseríunni Riget (Lansanum). En hefur líka á sér orð fyrir að víla ekki fyrir sér að ganga tilfinningalega í skrokk á leikurum sínum. Nokkrar slóðir með efni um þessa áhugaverðu deilu: Ein yfirlitsgrein Um leikstjórann Viðtal við leikstjórann Ein vel skrifuð...