Einleikir

Það þarf enginn að ganga þess dulinn að einleikir eru √≠ t√≠sku. Þetta er öllum lj√≥st sem voru √° einþ√°ttungah√°t√≠ð Bandalagsins √≠ Stykkish√≥lmi s√≠ðastliðið vor, og öðrum er bent √° að k√≠kja √≠ s√≠ðasta leiklistarblað. Af n√≠u þ√°ttum voru fj√≥rir einleikir, hvorki meira né minna. Ekki er gott að segja hvað veldur, en √≥neitanlega eru einleikir meðfærilegir til flutnings milli landshluta og oft, en þ√≥ ekki alltaf, einfaldir √≠ uppsetningu. Frægur breskur leikari benti einu sinni √° að það versta við að leika einleik væri að f√° einn allar n√≥turnar, en kosturinn væri að það væri √≥d√Ĺrt fyrir leikstj√≥rann að bj√≥ða leikh√≥pnum √≠ mat. En allavega: einleikir eru „inni“, og þv√≠ best að gefa sm√° yfirlit yfir þ√° sem til eru hj√° Bandalaginu.
Damerne først…

Einleikir eru l√≠klega eina leikritategundin sem er til √≠ meira √ļrvali fyrir konur en karla. Hvort þetta er vegna þess að konur séu m√°lgefnari en karlar skal √≥sagt l√°tið, en margir þessir leikir eru fram√ļrskarandi og skal nokkurra getið. Af styttri þ√°ttum ber fyrstan frægan að telja N√≥belstr√ļðinn Dario Fo. Hann skrifaði √°samt eiginkonu sinni Franca Rame, nokkur afbragðsg√≥ð eintöl sem sum hver eru til hj√° Bandalaginu. Aðallega √≠ söfnunum Kona og D√≥nalega d√ļkkan. (Dario hefur reyndar l√≠ka skrifað fr√°bær eintöl fyrir karla, en þau eigum við þv√≠ miður ekki. Vill einhver vera svo vænn og þ√Ĺða þau strax!) Mig langar að nefna þrj√ļ af þessum eintölum sérstaklega. Kona einsömul byrjar sakleysislega, kona talar við n√°grannakonu s√≠na √ļt um glugga, en flj√≥tlega kemur √≠ lj√≥s að það er ekki bara einsemdins sem hrj√°ir hana. √ć Samtal fyrir eina rödd talar gift kona við √≠myndaðan elskhuga. Við höfum allar sömu sögu að segja er √≥tr√ļlegt ferðalag um reynsluheim konunnar. Allir þessir þættir eru √≠ hæsta m√°ta leikrænir, hér er ekki verið að segja sögu, heldur er textinn stökkbretti fyrir √≠myndunarafl leikarans… og √°horfenda. Ingibjörg Hjartard√≥ttir sendi fyrir nokkru fr√° sér þrj√° einleiki fyrir konur, sem allir eru byggðir √° viðtölum við konur með √°hugaverða l√≠fsreynslu að baka. Saga d√≥ttur minnar, B√≥ndinn og Slaghörpuleikarinn eru hver með s√≠num hætti krefjandi og √°hugaverð verkefni. Svefnþula Samuels Beckett er, eins og fleiri af stuttverkum hans, um minningar, √≥gn þeirra og vald yfir okkur. Mörg þessara verka eru √° landamærum einleiks og tv√≠leiks, þar sem ein pers√≥na er þögull √°heyrandi að orðaflaumi hinnar sem kannski og kannski ekki er s√ļ sama og hin fyrri. Ekki ég er eitt sl√≠kra verka. Af einleikjum √≠ fullri lengd ber fyrst að nefna tvö leikrit um sk√°ldkonur. Gertrude Stein, Gertrude Stein, Gertrude Sein, sem fjallar um… j√° rétt til getið, Gertrude Stein, og D√≥ttir L√ļs√≠fers, þar sem Karen Blixen rekur s√≠na litr√≠ku æfisögu. Að lokum eru hér tvær heiðurskonur, hvor með s√≠nu laginu en b√°ðar br√°ðskemmtilegar að gl√≠ma við, breska l√°gstéttarh√ļsm√≥ðirin Sigr√ļn √Āstr√≥s √≠ kostulegri leit að sj√°lfri sér og brasil√≠ska kennslukonan Fröken Margrét, vitfirringur eða fullkomlega eðlilegur fulltr√ļi vitskerts valdakerfis. !

 
…svinerne så

Drög að sv√≠nasteik er makalaust einleiksverk þar sem við fylgjum einmana gr√≠s til sl√°trunar, og hvernig hann b√Ĺr sig undir þennan tilgang tilveru sinnar. Annar einmanna karl er að finna √≠ Kontrabassanum, en sj√°lfs√°nægja hans yfir mikilvægi hlj√≥ðfæris s√≠ns er þunn skel yfir örvæntingunni að þurfa að burðast með þetta skr√≠msli alla æfi. Bæði þessi verk eru √≠ fullri lengd, en heldur meira er að hafa af styttri verkum fyrir einn kall. Eitt þeirra er eftir Sigr√ļnu √ďskarsd√≥ttur og er einleikur að öðru leyti en þv√≠ að kona syngur eitt lag. √ď Færiband! fjallar um ofurvenjulegan mann √° leið til Kaupmannahafnar sem dreymir dagdrauma um fallegu konuna √≠ sætinu fyrir framan. Um skaðsemi t√≥baksins þekkja margir, en þar er √° ferðinni l√≠til perla fr√° dr. Anton Tsjekhov. Vonsvikinn sk√≥lakennari flytur fyrirlestur um t√≥baksbölið, en gengur illa að halda sér við efnið, þegar öll æfin hv√≠lir √° honum. Þ√°ttur sem kallar fram hl√°tur og gr√°t √≠ rétttum hlutföllum. Samuel Beckett skrifaði S√≠ðasta segulband Krapps, en þar höfum við öldunginn Krapp og segulböndin þar sem hann hefur hlj√≥ðritað minningar s√≠nar. Leikboði Arnar Alexanderssonar er maðurinn sem talar fyrir munn okkar allra. Hann boðar sælur√≠ki leiklistarinnar af sannfæringu þess manns sem séð hefur lj√≥sið. Lifi leiklistin, leikum n√ļna

d√ļittjorself

En hvers vegna að l√°ta sér nægja þetta f√°tæklega √ļrval? Skoðið √≠ b√≥kahillurnar heima og √° söfnunum. Er hægt að „einleikgera“ upp√°halds sm√°söguna? Er h√ļn sögð √≠ fyrstu pers√≥nu eintölu og dramat√≠sk? hvað með kafla √ļr eftirlætis sk√°ldsögunni? Hvað þarf miklu að breyta til að komin sé sviðsgerð? Svona, √ļt √° g√≥lf með skrudduna og byrja, einn, tveir…
Þ.T.